Reykjaneseko sumendia,
Islandiako hegoaldea aldatu duen fenomeno geologikoa
2021eko martxoaren 19an, Reykjanes penintsulan sismoi-zalaparta sorta baten ondoren, 800 urte baino gehiagoz lasai egon den eremu bat "bizitzara" itzuli zen Fagradalsfjall-eko erupzio ospetsuarekin. Ordutik Islandiako eremu honek 12 erupzio sumendi bizi izan ditu lau urtetan, ziurrenik Islandiak azken hamarkadetan bizi izan duen fenomeno naturalik garrantzitsuena delarik, eta herrialdeko hego-mendebaldeko paisaia bezainbeste islandiar milaka pertsonaren bizitza aldatu duelarik.
Ez gara sumendi klasiko baten erupzio handiez ari, ezta La Palman, Espainian, gertatutakoaren mailakoaz ere, ezta kono-formako sumendi handi batez. Islandiako hego-mendebaldeari eragiten diona magma presio asko pilatzen den bakoitzean lurrazalean arrakala batean zehar irekitzen den arrakala-sistema bat da. Horregatik Reykjanesko erupzio bakoitzak bere izen eta kokapen propioa du, nahiz eta guztiek atzeko kausa geologiko bera partekatu. Funtsean sumendi bera kanporantz hausten ikusten ari gara, eraginpeko eremuan banatzen diren arrakaletan.
Reykjanesen geologia: zergatik zeraman 800 urte erupziorik gabe
Reykjanes penintsula dortsal mesoatlantikoaren lur sendoko jarraipena da, plaka ipar-amerikarra eurasiarretik bereizten duen azpiko mendikate itsaspekoa. Islandia osoa puntu beroarena honen gainean eserita dago, baina Reykjanesek bere patroi propioa du: lasaialdi luzeak eta hamarkadak irauten dituzten erupzio-aldiak txandaka. Plaken arteko arrakala hau bera da Þingvellir-en, Zirkulu Urrezkoan, begi hutsez ikus daitekeena.
Aurreko aldia, "Reykjaneseko suak" bezala ezaguna, 1210 eta 1240 inguruan gertatu zen. Ordutik, eremua lo egon zen 2021era arte. Islandiako geologoek "Reykjaneseko su berriak" (Reykjaneseldar) deitzen diote dagoeneko egungo aldiari, eta estimazioek diote jarduera hamarkadetan zehar jarrai dezakeela, arrakala berriak penintsulako puntu ezberdinetan irekiz datozen urteetan zehar.
Reykjaneseko erupzioen bi aurpegiak:
turismorako aukera ala drama?
Islandia sistema aktibo asko dituen irla sumendi bat da, horietako batzuk literalki lehertzear daudenak. Herrialde honen historia ezinbestean sumendiei lotuta dago, eta islandiarrek haiekin elkarbizitzen ikasi dute.
2010ean, azken garaietako erupzio ospetsuenetako bat, Skógafoss eta Seljalandsfoss ur-jauziak elikatzen dituen glaziarretako baten azpian, Eyjafjallajökull, Europa osoa aire-trafikorik gabe utzi zuen asteetan zehar eta herrialde bera gehienbat paralizatu zuen.
Askoz zaharragoak diren beste erupzio batzuk are suntsitzaileagoak izan ziren. Laki sumendiarena, 1783an, gehien gogoratzen dena da: bere gas eta errautsek herrialdeko ardien %79 arte eta zaldien %76 hil zituzten, eta gosete bat eragin zuten, Móðuharðindin edo "laino-gabezia", Islandiako biztanleriaren bosten bat inguru eraman zuena. Erupzioaren hodeia Europara iritsi zen eta kontinente erdiko uztak hondatu zituen negu muturreko bat eragin zuen; historialari batzuek diote gosete haiek Frantziako Iraultzaren kultibo-salda sortzen lagundu zutela, frantses batek ere ez zuela inoiz jakin sumendi hori existitzen zenik.
Orain bizi ari garen erupzioak ez dira, inondik ere, hain larriak, baina gaur egun hego-mendebaldeko Islandiako biztanleriari eragin diote. Nik neuk Grindavík bisitatu dut eta ikusi dut herria dagoeneko ia deshabitatuta dagoela, eta lurrikarak eta labak izan duten eragina bertan.
Gutxi dira munduan sumendi bat laba modu seguruan botatzen ikus daitekeen lekuak, baita argazkiratu ere, Instagramerako bideoak egin edo dronekin labaren gainean hegan egin. Ukaezina da erakargarritasun honek milaka pertsona erakartzen dituela arrakala berri bat irekitzen den bakoitzean.
Horrela izan da nire kasua urte hauetan: nahiko zorte txarra izan dut, irlatik joaten nintzen bakoitzean sumendia erupzioan hasten baitzen, edo ni iristean itzaltzen baitzen. Baina azkenean, 2025ean, egon zen azken erupzioan, magma-arrakala berriro ireki zen ni iritsi baino astebete lehenago, uztailaren amaieran.
Aitortu behar dut sumendiraino euria eta haize bortitzen azpian oinez iristea ia bi ordutan, igoera eta lur zailetan, gogorra izan zela, baina merezi izan zuen minutu bakoitza.
Gauza bakarra eskatzen dizuet: sumendi bat laba botatzen ikusi nahi baduzue, ulertu aurretik ez dela argazkiak ateratzeko ikuskizun turistiko bat bakarrik. Badaude pertsona errealak beren bizitza eta etxeetatik kanporatuak izan direnak.
Nire esperientzia Reykjanesko azken erupzioan, 2025eko uztaila
Gure hegaldia Islandiara iristen zen goizaldean, 2:00ak aldera, baina uda betean argi nahikoa zegoen ilunabar ederra zirudien. Nahiz eta honek berdin zuen, sumendietik ateratzen zen ke-zutabeak, aireportutik nahiko gertu, bidaiari guztien arreta eramaten baitzuen. Ikusgarria izan zen zenbat altuera lortzen zuen ikustea: gu jada aterratzeko jaisten ari ginen eta, hala ere, laba argi ikusi genuen hegazkinaren altueratik. Une horretatik aurrera aterratu, autoa jaso eta korrika ahalik eta gertuen joan nahi genuen bakarrik, nahiz eta hurrengo egunera arte ez genuen bidea ekin.
Iritsi baino lehen jada aurreko erupzioen eraginak argi ikusi ahal izan genituen. Baita zeharkatutako errepide batzuk ere 2023an Grindavík desalojarazi zuten erupzioetako laba jada idorraren gainean eraikiak zeuden. Islandiarren kontu hori harrigarria da. Aparkalekura iritsi baino lehen Grindavík herri bertatik pasa ginen, herri mamu bat zirudiela: erosteko leku irekirik gabe, dena arrakala eta eremu arriskutsuak inguratzen zituzten hesiz beteta. Arrakala erraldoien ondorengo errepide irekiak ikusi genituen orain erabilpenean, eta oraindik kendu gabeko laba idorreko eremuak. Baina basatiena muino baten ondoren, bat-batean, laba-eremuen eta laba botatzen ari zen sumendiaren bista irekitzen zen leku batetik pasatzea izan zen, bideoetan imajina dezakezuna baino askoz handiagoa.
Gaitutako aparkalekua 2022ko Fagradalsfjall-eko erupzio bera zen (ordaintzekoa, aldaketa gisa), eta autotik jaitsi bezain pronto euria bortizki hasi zen. Aurretik 4 km geratzen zitzaizkigun lohizko bide eta igoeratan zehar, euri eta haizearen azpian. Pixka bat desanimatuta nengoen nire asmoa drona sumendiaren gainean hegaltzea zelako, "behatoki" eremua erupziotik 1,6 kmtara zegoen eta oso bereizita geratzen baitzen. Baina baldintzak izugarriak ziren. Gainera, turista-helikopteroek etengabe txandak egiten zituzten sumendiaren gainean hegan egiteko, gero eta turista gehiagorekin. Zentzu onak esaten zidan ez nuela droa hegaltzeko egun hartan.
Ibilaldi erraldoiaren ondoren, laba-eremu baino lehen puntu altu bat bilatzea bururatu zitzaigun. Ideia bat izateko: sumendia kilometro eta erdiko labaz inguratuta dago, 3 metroko altuerako horma erraldoiak, labaz idorra, zorrotza eta zeharkaezina. Gainera, zenbat eta gehiago hurbildu, laba hori berriagoa da eta zure oinen azpian apur daiteke, 600 gradu baino gehiagotan jarraitzen duen labari esposatuz.
Leku bat aurkitu genuen eta, bat-batean, helikopteroek etortzeari utzi zioten: esan ziguten denbora luze batez jatera eta erregaia betetzera joango zirela, eta dronak hegaltzeko leiho bat zegoela. Euria murriztu zen, nahiz eta ez zuen gelditu, eta haizea ere leuntzen zirudien, beraz pentsatu gabe Mavic 3 eta Mavic 4 Pro hegan egitera bota genituen.
Emaitzak sarrera honetan ikusten dituzuen bideo eta argazkiak dira. Guztira 15 minutu inguru hegan egin ahal izan genuen bakarrik eta gutxi geratu zitzaidan, baina urteak saiatu ondoren, grabatu ahal izan genuenarengatik eskertuta sentitzen naiz. Laster itzultzea espero dut, nahiz eta gehiago itxaroten dudan hurrengo erupzioek kalte materialik eragin gabe pasatzea.
Fagradalsfjall-eko erupzioen kronologia (2021-2023)
Lehen erupzioa 2021eko martxoaren 19an ireki zen Geldingadalir haranean, Fagradalsfjall mendiaren ondoan. Sei hilabete inguru iraun zuen, 2021eko irailera arte, eta aurrekaririk gabeko fenomeno turistiko bihurtu zen: haran deshabitatu bat, oinez erraz sartzekoa eta laba efusibo eta lasaiarekin, gertutik ikusteko perfektua segurtasun osoz.
Bigarrena 2022ko abuztuaren 3an iritsi zen, Meradalir haranean, lehenengotik kilometro batera iparraldean. Hiru aste inguru iraun zuen eta baita bisitarientzat eskuragarria izan zen, nahiz eta ibilaldia luzeagoa zen.
Hirugarrena 2023ko uztailaren 10ean ireki zen Litli-Hrútur mendiaren ondoan eta abuztuaren hasiera arte luzatu zen. Hau ezberdina izan zen: poliziak hainbat egunez itxi zuen bidexka bizitzarentzat arriskutsutzat jotako gas sumendi mailengatik, laba berak eragindako suteen kearekin konbinatuta.
Sundhnúkur-eko erupzioen kronologia eta Grindavíki mehatxua (2023-2025)
2023aren amaieran sistema sumendi ipar-mendebaldera mugitu zen zenbait kilometro, Sundhnúkur kraterren ilararantz, Grindavík arrantza-herriari eta Svartsengi zentral geotermikoari itsatsita. Ordutik, historia erabat aldatzen da: ez gara jada haran huts batean izandako ikuskizun baten aurrean, baizik eta biztanleria bati eta penintsula osorako azpiegitura kritiko bati zuzenean mehatxatzen dioten erupzioen aurrean.
— Sundhnúkur-eko 9 erupzioak
Reykjaneseko erupzioak Grindavíki eta islandiarrei nola eragin dien
Grindavík 2023ko azaroaren 10 eta 11n ebakuatu zuten, bere 3.800 biztanle inguruk beren etxeak utzi behar izan zituztenean herri beraren azpian magma-arrakala bat irekitzeagatik, kaleak eta eraikinak pitzatu zituena erupziorik egon baino lehen ere. Ordutik herria ia hutsik egon da, itzulera puntualekin eta beti jarduera sismikoaren araberakoak.
Islandiako gobernuak eraginpeko etxebizitza guztiak erosteko programa bat onartu zuen beren aseguratutako balioaren %95ean, 61.000 milioi koroa islandiar inguruko (440 milioi euro inguru) kostu osoarekin. 380.000 biztanle eskas dituen herrialde baterako zifra erraldoia da, eta Grindavíkeko bizilagunak babesteari zenbateraino lehentasuna eman dion islandiako gobernuak islatzen du.
Aldi berean, 13 kilometro baino gehiagoko lurrezko defentsa-hormak eraiki ziren Svartsengi inguruan, Reykjanes penintsula osoari elektrizitatea eta ur beroa ematen dion zentrala, laba landatik urrun desbideratzeko. Hala ere, ur beroko hodiak hainbat aldiz kalteak jasan ditu, aldi baterako berokuntzarik gabe utziz milaka pertsona Islandiako negu betean.
Turismoan eragina: Blue Lagoon, hegaldiak eta erupzioetara bisitak
Blue Lagoon, Svartsengi-tik kilometro gutxira, aldi baterako itxi da hainbat aldiz 2023ko azarotik, jarduera sismikoak edo erupzio berri batek hori beharrezkoa egin duen bakoitzean. Kasu guztietan egoera egonkortu bezain pronto berriro ireki da, normalean egun edo aste gutxitan.
Keflavíkeko aireportuak, eremu aktibotik 20 km baino gutxiagora, ez du itxi behar izan orain arteko 12 erupzioetako bat batengatik ere. Bidaiariek beren ibilbidea planifikatzen dutenean gehien egiten diguten galderetako bat da: Islandiara bidaiatzea erabat segurua izaten jarraitzen du, erupzioak oso lokalizatuta eta zainduta daude.
Zein Reykjaneseko erupzio bisitatu ahal izan dira eta zein izan dira arriskutsuenak?
2021 eta 2022ko Fagradalsfjall-eko erupzioak izan ziren, alde handiz, bisitagarrienak: haran deshabitatu bat, laba efusibo eta lasaia, eta agintariek gaitutako bidexka ofizialak. Milaka pertsonak, islandiarrek eta turistek, ibilaldia egin zuten gertutik ikusteko segurtasun osoz.
2023ko Litli-Hrútur-ekoa jada konplikatuagoa izan zen gas-mailengatik, bidexkaren itxierak hainbat egunez. Sundhnúkur-eko erupzioak, 2023ko abendutik, oro har ez dira publikoarentzat eskuragarriak izan: Grindavíktik eta azpiegitura kritikotik oso gertu daude, eta agintariek eremua ixten dute distantzia segurura baimendutako behaketa-puntuak salbu. Guztien arriskutsuena 2024ko urtarrilekoa izan zen, laba herri bertara iristeko eta etxebizitzak suntsitzeko izan den bakarra.
Erupzio gehiago egongo al dira Reykjaneseko sumendian?
Islandiako geologoek bat egiten dute hau aldi erupzio berri bat dela, aurrekari historikoagatik, hamarkadetan iraun dezakeena, arrakala berriak penintsulako puntu ezberdinetan irekiz hurrengo urteetan zehar. Islandiako Zerbitzu Meteorologikoak (vedur.is) eremua etengabe zaintzen du eta normalean egun edo aste batzuekin aurretik abisatzen du magma-intrusio berri baten seinaleak hautematen dituenean.
Zortea baduzu eta ilundura-sasoian erupzio aktibo batekin bat egiten badu, laba aurora boreala atzeko plano gisa duela ere argazkiratu dezakezu, aurreko erupzioetan jada irudi ikonikoak utzi dituen konbinazio bat.
Kronologia hau eguneratzen joango gara erupzio berri bat dagoen bakoitzean. Zure bidaia planifikatzen ari bazara eta egungo egoerak zure ibilbideari nola eragiten dion jakin nahi baduzu, horretan eta zure bidaia osoan lagun diezazukegu.
Herrialdeko gainerako ezinbestekoak ikusi nahi badituzu, hemen duzu Islandian zer ikusi buruzko gida osoa.
Reykjaneseko sumendiaren erupzioei buruzko maiz egindako galderak
Arriskutsua da Islandiara bidaiatzea Reykjaneseko erupzioengatik?
Ez. Erupzioak oso lokalizatuta eta zainduta daude, Keflavíkeko aireportuak ez du haietako bategatik ere itxi behar izan eta eraginpeko eremuak itxi egiten dira bisitarientzat benetako arriskurik existitu baino askoz lehenago.
Erupzio aktiboaren eremua bisita daiteke?
Zeinaren araberakoa da. Fagradalsfjall-eko erupzioek (2021 eta 2022) bidexka ofizialak izan zituzten. Sundhnúkur-ekoak, Grindavíktik gertu egoteagatik, normalean publikoarentzat itxita egoten dira baimendutako behaketa-puntuak salbu.
Zenbat erupzio izan dira Reykjanesen 2021etik?
12, 2025eko abuztura arte, Fagradalsfjall sistema (2021-2023) eta Sundhnúkur-ena (2023-2025) artean banatuta. Probablea da hurrengo urteetan gehiago izatea.
Zer gertatu zitzaion Grindavík herriari?
2023ko azaroan ebakuatu zuten herri beraren azpian magma-arrakala bat ireki ondoren. Hainbat etxebizitza labak suntsitu zituen 2024ko urtarrilean, eta Islandiako gobernuak eraginpeko etxe ia guztiak erosi ditu.
Blue Lagoon-etik laba ikus daiteke?
Blue Lagoon aldi baterako itxi da hainbat aldiz eremu aktibotik gertu egoteagatik, eta beti berriro ireki da egoera egonkortu ondoren. Ez da gomendatzen zure kabuz laba ikustera hurbiltzea eremua irekita dagoela aurretik baieztatu gabe.
Zein izan zen Reykjaneseko sumendiaren lehen erupzioa?
2021eko martxoaren 19an, Geldingadalir haranean Fagradalsfjall-en ondoan, penintsulako 800 urtetako lehen erupzioa.
— Autoa alokatu
Islandia zure erritmoan ezagutu%5 dto
Autorik gabe ez duzu iristen. Lava Car Rental — tokiko prezioak, flota modernoa, arreta gaztelaniaz.
Ikusi autoak %5 dtorekin →
