O volcán de Reykjanes,
o fenómeno xeolóxico que cambiou o sur de Islandia
O 19 de marzo de 2021, tras unha serie de enxames sísmicos na península de Reykjanes, unha zona que levaba máis de 800 anos en calma volveu á "vida" coa famosa erupción de Fagradalsfjall. Dende entón esta zona de Islandia viviu 12 erupcións volcánicas en apenas catro anos, polo que probablemente sexa o fenómeno natural máis relevante que viviu Islandia nas últimas décadas, e cambiou tanto a paisaxe do suroeste do país como a vida de miles de islandeses.
Non falamos de grandes erupcións dun volcán clásico, nin sequera do nivel do sucedido na Palma, España, nin dun gran volcán con forma de cono. O que afecta ao suroeste de Islandia é un sistema de fendas que se abren ao longo dunha greta na codia terrestre cada vez que se acumula moita presión de magma. Por iso cada erupción de Reykjanes ten o seu propio nome e a súa propia localización, aínda que todas comparten a mesma causa xeolóxica de fondo. Basicamente estamos vendo o mesmo volcán rompendo ao exterior en fendas que se van repartindo pola zona afectada.
Xeoloxía de Reykjanes: por que levaba 800 anos sen erupcións
A península de Reykjanes é a continuación en terra firme da dorsal mesoatlántica, a cordilleira submarina que separa a placa norteamericana da euroasiática. Islandia enteira asenta sobre este punto quente, pero Reykjanes ten un patrón propio: longos períodos de calma seguidos de episodios eruptivos que duran décadas. Esa mesma greta entre placas é a que se pode ver a simple vista en Þingvellir, no Círculo Dourado.
O episodio anterior, coñecido como os "lumes de Reykjanes", tivo lugar entre aproximadamente 1210 e 1240. Dende entón, a zona permanecera durmida ata 2021. Os xeólogos islandeses xa lle chaman ao período actual os "novos lumes de Reykjanes" (Reykjaneseldar), e as estimacións apuntan a que a actividade podería continuar durante décadas, con novas fendas abríndose en distintos puntos da península.
As dúas caras das erupcións de Reykjanes:
oportunidade para o turismo ou drama?
Islandia é unha illa volcánica cunha gran cantidade de sistemas activos, algúns deles a piques de rebentar literalmente. A historia deste país está unida irremediablemente aos volcáns, e os islandeses aprenderon a convivir con eles.
En 2010, unha das erupcións máis famosas dos últimos tempos, baixo un dos glaciares que alimenta as fervenzas de Skógafoss e Seljalandsfoss, o Eyjafjallajökull, deixou a toda Europa sen tráfico aéreo durante semanas e paralizou gran parte do propio país.
Outras erupcións moito máis antigas foron aínda máis devastadoras. A do volcán Laki, en 1783, é a máis lembrada: os seus gases e cinzas mataron ata o 79 % das ovellas e o 76 % dos cabalos do país, e provocaron unha fame, a Móðuharðindin ou "penuria da néboa", que se levou por diante a cerca dunha quinta parte da poboación islandesa. A nube da erupción chegou ata Europa e provocou un inverno extremo que arruinou colleitas en medio continente; algúns historiadores apuntan a que esas fames axudaron a crear o caldo de cultivo da Revolución francesa, sen que case ningún francés soubese nunca que existía ese volcán.
As erupcións que estamos vivindo agora non son, nin moito menos, tan graves, pero si afectaron a día de hoxe á poboación islandesa do suroeste. Eu mesmo visitei Grindavík e vin como o pobo está xa case deshabitado, e os efectos dos terremotos e a lava sobre el.
Hai poucos lugares no mundo onde ver un volcán expulsar lava de forma segura, incluso fotografalo, facer vídeos para Instagram ou voar con drons sobre a lava. É innegable que ese reclamo atrae a miles de persoas cada vez que se abre unha fenda nova.
Así foi o meu caso estes anos: tiven bastante mala sorte, porque cada vez que me ía da illa o volcán entraba en erupción, ou se apagaba xusto ao chegar eu. Pero por fin, en 2025, na última erupción que houbo, a fenda de magma volveuse abrir xusto unha semana antes de que eu chegase, a finais de xullo.
Debo recoñecer que chegar ata o volcán camiñando baixo choiva e vento intensos durante case dúas horas, por costas e terreos difíciles, foi duro, pero mereceu a pena cada minuto.
Só vos pido unha cousa: se queredes ver un volcán expulsando lava, entendades antes que non é só un espectáculo turístico para facer fotos. Hai persoas reais que foron expulsadas das súas vidas e das súas casas.
A miña experiencia na última erupción de Reykjanes, xullo de 2025
O noso avión chegaba a Islandia de madrugada, arredor das 2 da mañá, pero en pleno verán había suficiente luz para que parecese un estupendo solpor. Aínda que iso daba igual, porque a columna de fume que saía do volcán, relativamente próximo ao aeroporto, levaba toda a atención do pasaxe. Foi impresionante ver a altura que alcanzaba: nós xa iamos baixando para aterrar e, aínda así, puidemos ver a lava claramente dende a altura do avión. Dende ese momento só queriamos aterrar, recoller o coche e ir correndo o máis preto que puidésemos, aínda que non foi ata o día seguinte que emprendemos o camiño.
Antes de chegar xa puidemos ver claramente os efectos das erupcións anteriores. Incluso algunhas estradas polas que pasamos foran construídas sobre a lava xa seca das erupcións que desaloxaron Grindavík en 2023. O dos islandeses é incrible. Antes de chegar ao aparcamento pasamos polo propio pobo de Grindavík, que parecía un pobo pantasma: sen ningún sitio aberto para comprar, todo cheo de gretas e valados cercando zonas perigosas. Vimos as estradas abertas tras gretas enormes agora en uso, e zonas con lava seca aínda sen retirar. Pero o máis bestial foi pasar por un lugar onde, de súpeto, tras un outeiro se abría a vista dos campos de lava e o volcán expulsando lava, moito máis grande do que podes imaxinar polos vídeos.
O aparcamento que habilitaran era o mesmo da erupción de Fagradalsfjall de 2022 (de pago, para variar), e xusto en canto baixamos do coche empezou a chover con forza. Quedábannos por diante 4 km por un camiño de barro e costas, baixo a choiva e o vento. Estaba un pouco desanimado porque a miña intención era voar o dron sobre o volcán, xa que a zona de "miradoiro" atopábase a 1,6 km da erupción e quedaba moi separada. Pero as condicións eran horribles. Ademais, os helicópteros de turistas non deixaban de turnarse para voar sobre o volcán, con máis e máis turistas. O sentido común dicíame que non ía voar o dron ese día.
Tras a enorme camiñada, ocorréusenos buscar un punto alto xusto antes do campo de lava. Para que vos fagades unha idea: o volcán está rodeado por quilómetro e medio de lava, paredes enormes de 3 metros de alto, de lava seca, puntiaguda e imposible de atravesar. Ademais, canto máis te achegas, esa lava é máis recente e pode romperse baixo os teus pés, expoñéndote a lava que aínda segue a máis de 600 graos.
Atopamos un sitio e, de súpeto, os helicópteros pararon de vir: dixéronnos que durante un bo rato ían comer e repostar, e que había unha xanela para voar drons. A choiva reduciuse, aínda que non parou, e o vento tamén parecía suavizarse, así que sen pensalo lanzamos o Mavic 3 e o Mavic 4 Pro a voar.
Os resultados son os vídeos e fotos que vedes nesta entrada. Apenas puidemos voar uns 15 minutos en total e souboume a moi pouco, pero despois de anos intentándoo, síntome agradecido polo que puidemos gravar. Espero volver pronto, aínda que aínda espero máis que as próximas erupcións ocorran sen causar danos materiais.
Cronoloxía das erupcións do Fagradalsfjall (2021-2023)
A primeira erupción abriuse o 19 de marzo de 2021 no val de Geldingadalir, xunto ao monte Fagradalsfjall. Durou uns seis meses, ata setembro de 2021, e converteuse nun fenómeno turístico sen precedentes: un val deshabitado, de fácil acceso a pé e con lava efusiva e tranquila, perfecto para velo de preto con total seguridade.
A segunda chegou o 3 de agosto de 2022, no val de Meradalir, a só un quilómetro ao norte da primeira. Durou unhas tres semanas e tamén foi accesible para os visitantes, aínda que cunha camiñada máis longa.
A terceira abriuse o 10 de xullo de 2023 xunto ao monte Litli-Hrútur e prolongouse ata principios de agosto. Esta foi distinta: a policía chegou a pechar o sendeiro varios días por niveis de gases volcánicos considerados perigosos para a vida, combinados co fume de incendios provocados pola propia lava.
Cronoloxía das erupcións de Sundhnúkur e a ameaza a Grindavík (2023-2025)
A finais de 2023 o sistema volcánico desprazouse uns quilómetros ao noroeste, cara á fila de cráteres de Sundhnúkur, pegada ao pobo pesqueiro de Grindavík e á central xeotérmica de Svartsengi. Dende entón, a historia cambia por completo: xa non falamos dun espectáculo nun val baleiro, senón de erupcións que ameazan directamente a unha poboación e a unha infraestrutura crítica para toda a península.
— As 9 erupcións de Sundhnúkur
Como afectou a erupción de Reykjanes a Grindavík e aos islandeses
Grindavík foi evacuada o 10 e 11 de novembro de 2023, cando os seus preto de 3.800 habitantes tiveron que abandonar as súas casas ante a apertura dunha fenda magmática baixo o propio pobo, que agretou rúas e edificios antes incluso de que houbese erupción. Dende entón o pobo permaneceu practicamente baleiro, con retornos puntuais e sempre condicionados á actividade sísmica.
O goberno islandés aprobou un programa para comprar todas as vivendas afectadas ao 95 % do seu valor asegurado, cun custo total estimado en uns 61.000 millóns de coroas islandesas (uns 440 millóns de euros). Para un país de apenas 380.000 habitantes é unha cifra enorme, e reflicte ata que punto Islandia priorizou protexer os veciños de Grindavík.
En paralelo construíronse muros defensivos de terra de máis de 13 quilómetros arredor de Svartsengi, a central que dá electricidade e auga quente a toda a península de Reykjanes, para desviar a lava lonxe da planta. Aínda así, a tubaxe de auga quente sufriu danos varias veces, deixando temporalmente sen calefacción a miles de persoas en pleno inverno islandés.
Impacto no turismo: Blue Lagoon, voos e visitas ás erupcións
A Blue Lagoon, a poucos quilómetros de Svartsengi, pechou temporalmente en varias ocasións dende novembro de 2023, cada vez que a actividade sísmica ou unha nova erupción o fixo necesario. En todos os casos reabriu en canto a situación se estabilizou, normalmente en cuestión de días ou semanas.
O aeroporto de Keflavík, a menos de 20 km da zona activa, non tivo que pechar por ningunha das 12 erupcións ata a data. É unha das preguntas que máis nos fan os viaxeiros que planean a súa ruta: viaxar a Islandia segue sendo completamente seguro, as erupcións están localizadas e moi vixiadas.
Que erupcións de Reykjanes se puideron visitar e cales foron máis perigosas?
As erupcións do Fagradalsfjall de 2021 e 2022 foron, con diferenza, as máis visitables: un val deshabitado, lava efusiva e tranquila, e sendeiros oficiais habilitados polas autoridades. Miles de persoas, islandeses e turistas, fixeron a camiñada para velas de preto con total seguridade.
A de Litli-Hrútur en 2023 xa foi máis complicada polos niveis de gas, con peches do sendeiro varios días. As erupcións de Sundhnúkur, dende decembro de 2023, en xeral non foron accesibles para o público: están demasiado preto de Grindavík e de infraestrutura crítica, e as autoridades pechan a zona salvo puntos de observación autorizados a distancia segura. A máis perigosa de todas foi a de xaneiro de 2024, a única cuxa lava chegou a entrar no propio pobo e destruír vivendas.
Haberá máis erupcións no volcán de Reykjanes?
Os xeólogos islandeses coinciden en que este é un novo período eruptivo que, por precedente histórico, podería durar décadas, con novas fendas abríndose en distintos puntos da península ao longo dos próximos anos. O Servizo Meteorolóxico de Islandia (vedur.is) monitoriza a zona de forma constante e adoita avisar con días ou semanas de antelación cando detecta sinais dunha nova intrusión de magma.
Se tes sorte e coincide cunha erupción activa en tempada de escuridade, incluso podes fotografar a lava con auroras boreais de fondo, unha combinación que xa deixou imaxes icónicas en erupcións anteriores.
Iremos actualizando esta cronoloxía cada vez que haxa unha nova erupción. Se estás planificando a túa viaxe e queres saber como afecta a situación actual á túa ruta, podemos axudarte con isto e con toda a túa viaxe.
Se queres ver o resto de imprescindibles do país, aquí tes a guía completa de que ver en Islandia.
Preguntas frecuentes sobre as erupcións do volcán de Reykjanes
É perigoso viaxar a Islandia polas erupcións de Reykjanes?
Non. As erupcións están moi localizadas e vixiadas, o aeroporto de Keflavík non pechou por ningunha delas e as zonas afectadas acordónanse moito antes de que exista perigo real para os visitantes.
Pódese visitar a zona da erupción activa?
Depende de cal. As erupcións do Fagradalsfjall (2021 e 2022) tiveron sendeiros oficiais. As de Sundhnúkur, pola súa cercanía a Grindavík, adoitan estar pechadas ao público salvo puntos de observación autorizados.
Cantas erupcións houbo en Reykjanes dende 2021?
12 ata agosto de 2025, repartidas entre o sistema do Fagradalsfjall (2021-2023) e o de Sundhnúkur (2023-2025). É probable que haxa máis nos próximos anos.
Que lle pasou ao pobo de Grindavík?
Foi evacuado en novembro de 2023 tras abrirse unha fenda magmática baixo o propio pobo. Varias vivendas foron destruídas pola lava en xaneiro de 2024, e o goberno islandés comprou a práctica totalidade das casas afectadas.
Pódese ver a lava dende a Blue Lagoon?
A Blue Lagoon pechou temporalmente varias veces pola súa cercanía á zona activa, e sempre reabriu unha vez estabilizada a situación. Non se recomenda achegarse a ver lava por conta propia sen confirmar antes que a zona está aberta.
Cal foi a primeira erupción do volcán de Reykjanes?
O 19 de marzo de 2021, no val de Geldingadalir xunto ao Fagradalsfjall, a primeira erupción na península en 800 anos.
— Aluguer de coche
Percorre Islandia ao teu ritmo5% dto
Sen coche non chegas. Lava Car Rental — prezos locais, flota moderna, atención en español.
Ver coches con 5% dto →
